Autobusy typu Jelcz RTO powstały na bazie czechosłowackich autobusów marki Skoda. Umowa licencyjna, podpisana w roku 1958, pozwoliła na budowę Jelcza 043 (wersja dalekobieżna) i 272 MEX (wersja miejska). W późniejszych latach powstały jeszcze wersje: Jelcz 014 LUX (wersja turystyczna modelu 043), Jelcz 043 Cabrio (wersja cabrio modelu 043), Jelcz 044 (wersja dalekobieżna, nieróżniąca się z zewnątrz niczym od modelu 043, zastosowano nową konstrukcję podwozia, zaprojektowaną przez Jelcza), Jelcz AP02 (wersja przegubowa dłuższa), Jelcz AP021 (wersja przegubowa krótsza), Jelcz AP62 (wersja przegubowa dłuższa zbudowana w Warszawskim MPA), Jelcz MAT Oławka (prototyp małego autobusu zbudowanego na bazie pudła przyczepy P01 oraz podwozia samochodu ciężarowego Star 27), Jelcz P01 (przyczepa do autobusów Jelcz 043 oraz Jelcz 272MEX) oraz Jelcz 046 (przyczepa produkowana na rynek NRD). W krakowskim MPK wozy eksploatowano w odmianach:
miejskiej - 272 MEX,
dalekobieżnej - 043 CAR,
przegubowej dłuższej - AP 02,
przegubowej krótszej - AP 021,
przyczepy - P-01.
Pierwsze wozy typu Jelcz 043 pojawiły się w Krakowie w 1959 roku. Zaczęły zastąpywać awaryjne wozy San H01. Mimo, że pojazdy 043 były przeznaczone do obsługi linii dalekobieżnych, głównie dla PKS-ów, przez pierwsze 4 lata eksploatacji kursowały na liniach miejskich. W roku 1963 po wprowadzeniu do ruchu miejskiej odmiany Jelcza 043 - wersję 272MEX, wozy 043 zaczęto wysyłać na linie podmiejskie o mniejszym natężeniu pasażerskim. W latach `80 w wyniku sprowadzania autobusów Ikarus 280.26, stopniowo wycofywano autobusy Jelcz RTO. Ostatnie wozy wyjechały na ulice Krakowa w 1985 roku.

xx 123 - zdjęcie pojazdu obecnie eksploatowanego

Opracowanie: Michał Smajdor

Źródła:
» Notatki i obserwacje własne,
» Komunikacja Autobusowa w Krakowie 1927-2007, praca zbiorowa pod redakcją Jacka Kołodzieja, Kraków 2007