Autobusy typu Jelcz RTO powstały na bazie czechosłowackich autobusów marki Skoda. Umowa licencyjna, podpisana w roku 1958, pozwoliła na budowę Jelcza 043 (wersja dalekobieżna) i 272 MEX (wersja miejska). W późniejszych latach powstały jeszcze wersje : Jelcz 014 LUX (wersja turystyczna modelu 043), Jelcz 043 Cabrio (wersja cabrio modelu 043), Jelcz 044 (wersja dalekobieżna, nieróżniąca się z zewnątrz niczym od modelu 043, zastosowano nową konstrukcję podwozia, zaprojektowaną przez Jelcza), Jelcz AP02 (wersja przegubowa dłuższa), Jelcz AP021 (wersja przegubowa krótsza), Jelcz AP62 (wersja przegubowa dłuższa zbudowana w Warszawskim MPA), Jelcz MAT Oławka (prototyp małego autobusu zbudowanego na bazie pudła przyczepy P01 oraz podowzia samochodu ciężarowego Star 27), Jelcz P01 (przyczepa do autobusów Jelcz 043 oraz Jelcz 272MEX) oraz Jelcz 046 (przyczepa produkowana na rynek NRD). W krakowskim MPK wozy eksploatowano w odmianach:
miejskiej - 272 MEX,
dalekobieżnej - 043 CAR,
przegubowej dłuższej - AP 02,
przegubowej krótszej - AP 021,
przyczepy - P-01.
Pomysł na stworzenie przegubowej wersji autobusu Jelcz RTO narodził się w roku 1962. W ciągu 2 miesięcy wykonano niezbędną dokumentację i przystąpiono do budowy. Do skonstruowania pierwszego egzemplarza posłużyły dwie czeskie Skody RTO. Po odcięciu w jednym z pojazdów przodu, a w drugim tyłu, połączono autobusy ze sobą przegubem. W konstrukcji zastosowano tylną oś skrętną w modelu AP02 pochodzącą z autobusu marki Chausson a w modelu PA021 z pojazdu ciężarowego Żubr. W Krakowie eksploatowano takie pojazdy w latach 1964-1979 w dwóch odmianach: AP02 (18-metrowy) oraz AP021 (16-metrowy). Niestety w całym kraju nie pozostał ani jeden egzemplarz tego typu pojazdu. Jedynie w Krakowie zachowane zostało podwozie modelu AP021. Autobus wcześniej służył, jako ambulans. Następnie przez długie lata stał przed zajezdnią Płaszów (foto), po czym został podpalony. Szczątki autobusu przetransportowano na teren zajezdni przy ul. św. Wawrzyńca. Dzięki temu w niedalekiej przyszłości ma zostać odbudowany ten wyjątkowy autobus.

xx 123 - zdjęcie pojazdu obecnie eksploatowanego

Opracowanie: Michał Smajdor

Źródła:
» Notatki i obserwacje własne,
» Krakowski Autobus - w 75 lecie uruchomienia stałych linii autobusowych w Krakowie, Waldemar Brzoskwinia, Jacek Kołodziej, Muzeum Inżynierii Miejskiej 2002,
» Komunikacja Autobusowa w Krakowie 1927-2007, praca zbiorowa pod redakcją Jacka Kołodzieja, Kraków 2007